Szanowni Państwo!

Zapraszamy do udziału w konferencji „TRANS-FORMACJA TRAUMY. RÓŻNE SPOSOBY OPRACOWANIA URAZOWYCH DOŚWIADCZEŃ”, która odbędzie się w Oświęcimiu. Wybraliśmy to miasto nie bez powodu. Jego trudna historia, ale też konsekwentnie podejmowane działania na rzecz dialogu, edukacji i współpracy, tworzą ważny kontekst do rozmowy o tym, jak różnie może przebiegać proces pracy z traumą.

Spotkamy się w budynku Małopolskiej Uczelni Państwowej im. rtm. Witolda Pileckiego – miejscu szczególnym. To właśnie tutaj 14 czerwca 1940 roku przywieziono pierwszy transport 728 polskich więźniów z Tarnowa, uznawany za początek funkcjonowania KL Auschwitz. Wśród nich był młody harcerz Marian Kołodziej. Jego historia stanowi pomost między przeszłością a tematem przewodnim naszej konferencji.

W wystąpieniu otwierającym dr Radosław Folga, przybliży postać śp. Mariana Kołodzieja – scenografa, który przez 50 lat nie był w stanie mówić o swoim doświadczeniu. Przez pół wieku nosił w sobie obrazy tak zalewające, że dopiero poważna choroba otworzyła drogę do ich wypowiedzenia. W efekcie powstał cykl niezwykle poruszających prac zatytułowanych „Klisze pamięci. Labirynty.” (https://kliszepamieci.org), prezentowanych w Centrum św. Maksymiliana Kolbego w Harmężach.

To setki rysunków na papierze i prześcieradłach wykorzystywanych w przypływie natchnienia, gdy brakowało materiałów. Stanowią one zapis procesu przepracowywania traumy; czegoś, co nie znajduje słów w tradycyjnym języku. Kiedy brakuje słów, by opisać niewyobrażalne, psychika może uciec się do różnych rozwiązań, objawu, albo… obrazu. Rysunek pełni tu funkcję pisma piktograficznego.

Sam autor napisał tak:
„To nie wystawa – nie sztuka, nie obrazy, a słowa zamknięte w rysunku. Nie było zresztą moim zamiarem spełnienie obowiązku pamięci i dania świadectwa poprzez sztukę. Sztuka jest bezradna wobec tego, co człowiek zgotował człowiekowi… Spojrzenie na Auschwitz poprzez rysunek. Każdy, kto był w Auschwitz i przeżył Auschwitz, pozostał na całe życie z niezbywalnym piętnem rozgrywającego się tam ludzkiego tragizmu. Chciałbym podpowiedzieć widzowi: bądź cierpliwy, cierpliwie przeczytaj wszystko, co jest w tych rysunkach napisane. To są moje do ciebie «narysowane słowa». Trzeba je czytać”.

W różnych koncepcjach trauma jest definiowana jako zdarzenie, które „rozrywa” aparat psychiczny. Doświadczenie jest zbyt wielkie, by zostało przetworzone. Trauma o skali Holokaustu jest „nieprzedstawialna”. „Narysowane słowa” to proces/próba symbolizacji. Gdy psychika jest zalana przez „elementy beta” (wg teorii Biona), czyli surowe, nieprzetworzone wrażenia zmysłowe i lęki, rysowanie staje się sposobem na ich fizyczne wyrzucenie na zewnątrz.

Użycie prześcieradeł (które mają bardzo bogatą symbolikę: od narodzin po śmierć, poprzez bardzo intymne konotacje, są związane z tym co cielesne, ale też ze snem) wzmacnia somatyczny wymiar tej twórczości. O cielesnym aspekcie traumy będzie mówiła prof. dr hab. Katarzyna Schier.

„Niezbywalne piętno” odnosi się do trwałości śladu pamięciowego. Trauma nie jest wydarzeniem z przeszłości, lecz często rozgrywa się w „wiecznym teraz” – do czego nawiąże Joanne Stubley w swoim wystąpieniu.

Prośba „bądź cierpliwy, cierpliwie przeczytaj” może być zaproszeniem do wejścia w analityczną relację. W intymny świat doświadczenia traumy, która choć rozgrywała się w wśród tłumu ludzi, osadzała się w poczuciu przerażającej samotności. Ocalony potrzebuje „świadka”. Świadek nie może tylko patrzeć (biernie), musi „czytać”, aktywnie interpretować i współodczuwać. O tym więcej opowiedzą prof. dr hab. Katarzyna Prot-Klinger oraz dr Krzysztof Szwajca, mający w swoim doświadczeniu trzy dekady pracy z Ocalałymi.

„Cierpliwość”, o którą prosi Marian Kołodziej, musi zaistnieć (czas), aby doszło do przeżycia żałoby i przepracowania (Durcharbeiten).

To jeden z możliwych kierunków opracowania urazowego doświadczenia. Konferencja ma pokazać, że nie zawsze tak jest, a postraumatyczny wzrost wymaga dużo cierpliwości, wysiłku, aby wyjść z transu traumy. O tym opowie, dzieląc się przykładami klinicznymi, Igor Rotberg.

Zapraszamy Was do udziału w tym spotkaniu. Do bycia razem w miejscu trudnej pamięci, która może stać się przestrzenią mądrej i żywej wymiany.

Do zobaczenia w Oświęcimiu!